Buddha on Narcotics

Isang pagbabalik-tanaw sa danas ng pantasya

Kung papansinin ang mga moda ng publikasyon sa kasalukuyan tulad ng mga tagalog pocketbooks sa National Bookstore o mga libreng pinoy romance e-books online masasabing malawak, at patuloy na lumalawak, ang taglay nitong pwersa sa loob ng kulturang popular. Base nga sa sarbey na isinagawa ng National Book Development Board noong 2007, umabot sa 67 percent ng kabuuang bilang ng mga respondents nationwide ay napag-alamang nagbabasa pala ng Biblya, tinatayang 33 percent naman sa romance novels at 28 percent naman sa cookbooks. (inquirer, 2007)

Kung susuriing mabuti ang mga datos na ito tila nanghihimok lamang ito ng masusing pagtalakay o pag-usisa sa bisa ng relasyunal na antas ng kasaysayan at kasalukuyang mass production ng mga tagalog romance novels. Kung ganun, sa isang banda, maiiwasan ba nating tignan ang mga kwentong ito bilang salamin ng buhay o nagsisilbi ba lamang silang patunay ng isang matinding impluwensiyal na pananakop?

Nararapat lang kung ganun na balikan natin ang panahon kung kelan umiral ang dominanteng sistema ng literacy sa Pilipinas. Mababatid kasi na nung mga 1900, naging layunin ng mga Amerikanong kolonisador nun na palawakin pa ang sakop ng edukasyon bilang instrumento nila ng ideological submission para sa mga Pilipino. Kaya isa na rin ito sa mga tinuturong dahilan kung bakit malaki ang naging demand noon sa mga libro. Sadyang dumami kasi ang mga nahilig magbasa na siyang nagdulot naman ng papalakas na impluwensiya ng imprenta. Pero dahil dito, nagsilbing komersyal tuloy ang epekto nito sa kabuuan. (Cruz, 1938)

At di nga nagtagal noong 1920, nauso ang mga pahayagan tulad ng Sampaguita at Liwayway. Sa mga pahayagang ito rin unang pinakilala ang mga serialized tagalog romance novels na tinangkilik noon. Dulot na rin ng ganitong pagkahumaling naging mabisa tuloy ang tila amerikanisasyon ng mga pilipino: “By the second decade there were enough Filipinos willing to affect the lifestyle and manners of the Americans, enamored as they were with the world created through education.” (Benitez, 1931, p. 13; Gleeck, 1975)

Pero sa kabilang banda, kung porma lang ng wika ang pag-uusapan. Marami pa rin sa mga pilipino noon, mas gugustuhin pa ring magbasa ng mga nobelang Tagalog sa Liwayway kesa sa mga ingles na babasahin tulad ng Free Press at Graphic. (Cornejo, 1939) Ebidensiya lamang ito na kumpara marahil sa bilang ng mga edukadong middle class nung panahon na ‘yon, malaking porsyento pa rin sa mga Pilipino ay nananatiling saklaw pa rin ng wikang gamay nila taliwas sa gahum ng impluwensiya.

Sa loob ng mahigit limang dekada, natustusan ng Liwayway ang bawat pastime ng mga pilipino noon. Sa katunayan, nagsilbi pa itong inisyatibo upang mahikayat pa ang iba’t ibang pribadong publikasyon na magbunsod pa ng malawakang mass production ng tagalong romance novels sa buong bansa. Mangyaring nagsara ang Liwayway noong 2005, ngunit lumipat naman ang pamamahala nito sa Manila Publishing Corporation. Pero ang tila pumalit naman sa katanyagan ng Liwayway sa kasalukuyan ay ang Precious Pages Corporation na kung saan bagong-tatag lamang noong 1992 (romansang tagalog, wikifilipino). At sa kabila man ng mabigat na krisis noon, nagawa pa rin nilang maging tanyag gawa ng kanilang mga nilalabas na nobela buwan-buwan. Senyales lamang ito na higit pa rin tayong naka-kwadra sa kamalayang hinubog ng mga Amerikano at tila inaakit parati sa pantasyang hatid ng pagsuko.

Ang “The Promise” bilang tekstong panghihikayat

Modern ang treatment sa kwentong “The Promise” ni Garnett Heart. Mahusay naman ang pagkakasulat. Malinis pati at merong pang humor kaya’t mataas ang kanyang entertainment value. Tampok siyempre sa kwento ang isang twenty-six year old na hopeless romantic na si Julia. Isang tipikal na old maid sa kanyang mga kabarkada, mataas ang standards at pa-sosyal kung kumilos.

Hanggang sa makilala niya ang isang lasenggerong si Leandro dulot ng isang chance encounter sa MRT. Sesentro bale ang kwento sa development ng relasyon nilang dalawa buhat sa parating nag-aaway hanggang sa magkapalagayan ng loob. Sadyang magkaiba pati ang mundong kanilang ginagalawan. Anak ng isang kilalang negosyante si Leandro habang isang hamak na emplayado lamang sa isang paper company si Julia. Happy go lucky si Leandro habang kabaligtaran naman si Julia.

Sa kabila nito, may kakabit pa ring misteryo ang kwento na mag-uugnay sa kanilang dalawa. Matutuklasan bale na kamukha kasi ni Julia si Julie ang ex-girlfriend ni Leandro na naging biktima ng isang car accident na nagdulot ng maaga niyang kamatayan. Umpisang malaman ni Julie ito, nagdesisyon siyang layuan si Leandro. Sa States naman piniling mag- regress ni Leandro ngunit may iniwan pa rin siyang pangako kay Julia na babalikan ito’t papakasalan. Na siyang nangyari naman sa ending ng kwento, naayos ang di pagkakaintindihan, may nangyaring kapatawaran at higit sa lahat may acceptance na naganap.

Para sa ibang sanay na sa kapapanood o kababasa ng mga romantic comedies, mapa-local man o foreign, malamang di lalabis sa ideyang “cliché” ang ganitong kwento. At kung may bago man sa disenyo, nalimita lamang ito sa gamit ng wika, sa sakop ng sariling sensibilidad pati kaangkupan sa nangingibabaw na kultura. Taliwas ito sa ideyang escapist ang ganitong mga nobela dulot lamang ng pagtingin sa antas ng pantasya (pampakilig man o sekswal). Sa katunayan, imbes na pagtakas mas angkop sigurong isipin na isa itong uri ng seduksyon upang lalong manatili ka sa pulitikal na skema ng lipunan.

Pero hindi ba ito isang uri ng over-reading discourse lamang o di kaya posibleng wala naman talagang kakabit na pulitikal na kawing ang ganitong mga kwento. Mangyaring gasgas lang talaga ang plot, may iba’t ibang permutations at simpleng pampakilig lang talaga? Kung ako tatanungin, mapanganib ang ganitong pangangatwiran. Imposibleng magbuhay-bula ang bawat pangyayari sa kwento na walang sapat na a priori o sapat na kamalayang panlipunan (mekanismo at struktura). Sang-ayon ako bale sa sinabi ni Eagleton na may relasyon ang literatura sa danas ng lipunan at hindi lamang basehan ang pormalistikong antas: “to refuse the spontaneous presence of the work and instead expose the real determinants that have conditioned the text.”

Kung babalikan ko naman ang ilang linya sa “The Promise”, di maitatagong malay pa rin ang karakter ni Julia at nanatiling grounded sa kanyang katayuan sa lipunan:

Huminga siya ng malalim. Mabuti pa ang kapatid niyang si Joshua at pinag-aral sa isang high standard na university, samantalang siya’y sa isang di-kilalang center nagtapos ng psychology. Kaya kahit nag-graduate siyang Dean’s Lister ay nahirapan siyang makahanap ng trabaho dahil laos daw ang pinanggalingan niyang paaralan. Sinuwerte lamang siyang nakapasok sa paper company na ito dahil nagkataong kakilala ng kanyang ama ang dating HR manager. Sa ngayon, kahit tatlong taon na siyang namamasukan doon ay wala pa sa walong libo ang tinatanggap niya sa isang buwan kung ikakaltas ang lahat ng kanyang mga deductions.
Dati-rati ay nagpapadala pa siya sa probinsya ng tatlong libo kada buwan para pang-allowance ni Joshua, ngunit nung nakaraang taon ay nakapag-abroad ang kanyang ama kaya’t sinabihan siyang mag-ipon na lamang. Dahil magaling siyang magtipid ay halos kumpleto na ang mga appliances niya sa apartment, ngunit kung savings ang usapan, walang-wala siya nun.

Tutukan naman natin ngayon ang kumbensyon ng pagkukwento. Kung ikukumpara natin ito sa disenyo ng awit at korido noon mapapasin na may ilan pa ring pagkakatulad. Ang pagkakaroon, halimbawa, ng mga pagsubok ay tila nakatatak na sa naratibo at tila nakaayos ayon sa ikatatagumpay ng isang sentral na tauhan o bida. Taliwas sa mga kwentong Florante at Laura, Principe Baldovino at Bernardo Carpio, sa nobelang “The Promise” babae ang bida ng kwento. Senyales lamang na susubaybayan natin ang direksyon ng kwento ayon sa lente ng isang babae na angkop sana sa papel na damsel in distress pero sa halip tuloy na manatiling pasibo, nagmistulang aktibo ang karakter ni Julia taliwas sa pagiging hopeless romantic.

Naroon pa rin siyempre ang imahe ng matikas na lalake (Bernardo Carpio), isang lalakeng mayaman (Florante) o makapangyarihan (Prinsipe Baldovino) na siyang taglay naman ng katauhan ni Leandro, isang pisikal na hubog na pantasya ng bida. Isang gwapo, mayaman at impluwensiyal na lalake. At palibhasa sumesentro ito sa ideya ng pag-ibig, magsisilbing goal tuloy para sa bida na bihagin niya ang atensyon ng kanyang minimithi. Isang sukat na tinatamasa sa ending na may katumbas na hangaring maitaas pa ang idealism ng pangunahing tauhan: “This striving toward an ideal is an expression of a deeply felt desire to achieve a higher plane of existence, which in real life is frequenty aborted.” (Reyes. 1991, pp 279)

Kung tatantyahin naman natin ang depinisyon ng “ideal” sa statement na ito. Kung uusisaing mabuti, sinu-sino ba ‘tong nagdidikta kung ano ang “ideal”? Angkop ba ang ideal na ito para sa panlipunang kaayusan na nangingibabaw sa kasalukuyan o nagsisilbi lang ito sa ilan? Malinaw tuloy na isa itong capitalist ideal. Kung babalikan ang nobelang tagalog noong 1920, may sapat na pamantayang sinusunod sila nun, dulot ng mga publishers, na siyang ginagamit upang hubugin ang kamalayan ng mga mambabasa: “ways of perceiving reality and strategies for shaping life’s experiences had been conventionalized and assumed the force of law, specially for a neophyte in search of an appropriate model.” (Reyes. 1991, pp 140)

Sa bisa naman ng wika, tila kumbersasyunal naman ‘yung antas ng dayalogo. Taglish ang ginamit na sadyang gamay ng mga taong nasa middle class o panatiko ng kulturang popular. Kung tutuusin pa nga, malayo pa yung porsyentuhan ng tagalog sa ingles at hindi pa patas kung minsan. Aangkla na siguro dito kung sinu-sino nga ba ang saklaw ng interaksyon o social unit na kinabibilangan. Sa kwento, nagmistulang Alabang girls ang barkadahan nina Julia. Taling-tali pa rin ng cosmopolitan at nanatiling bihag ng patriyarkiya:

“Ikakasal na ako!!!” malakas na hiyaw ni Lucy.
Natulala si Julia. Kahit gustuhin niya ay wala siyang mailabas na boses.
“Nag-propose kanina si Jasper,” pagpapatuloy ni Lucy. “Grabe, naiyak ako sa tuwa!”
Kahit na walang masabi ay nangiti si Julia sa galak na nakita sa kaibigan. “Seryoso ba ‘to?”
“Ito ang ebidensiya,” ani Lucy at ipinakita ang diamond ring na suot-suot nito sa daliri.
“Wow!” Hindi napigilan ni Julia ang mamangha sa ganda at kinang ng isang tunay na diamond ring. “Mahal siguro niyan ‘no?”
“Sabi sa akin ni Ma’am Hermie, thirty to fifty thousand daw ito.”
“Grabe!”

Sa umpisa, nagmistulang radikal ang imahe ni Julia sa mga kaibigan. May kaukulang distansya ang pagiging old maid niya kumpara sa sukat ng submission ng kanyang mga kaibigan sa ideya halimbawa ng kasal. Mangyaring sintomas tuloy ng social pressure ang simpleng pamumuna sa “single” status ni Julia, tila may pangangailangang hatakin siya upang makibagay o hiling para sa homogeneity sa mekanismo ng kanilang kultura. Gawa na rin siguro ng kumbensyon ng kwento, nangyari ang pagsuko ni Julia at tila na-pacify ang kanyang inner rebellion at nagawang sumailalim pa rin sa ideya ng pagpapakasal. Isang malinaw na instrumentasyon dulot ng tagalog romance novel na, sa kabila ng lahat, ay manghikayat.


Ang Pantasya bilang Puhunang Kapital

Kung babalikan natin, ang pantasya ay isang uri ng kathang-isip o imahinasyon. Gayunpaman, hindi siya simpleng kathang-isip lamang. May sangkot din itong pwersa na nanggagaling sa ating diwa, isang hubog ng ating pagnanasa (makamundo man o materyal) na maaaring ituring na isang kathang-diwa. Sa mundo bale ng romance novels, ito ang tinuturing na pampalasa upang makahikayat pa ng mga mambabasa.

Isa rin itong mabisang instrument upang mapanatili ang bilang ng mga tumatangkilik sa mga nililimbag na mga kwento. Kailangang masustentuhan ang tila fantasy-addiction upang mapanatili ang lawak ng mass production sa buong bansa. Pero paano ba nasusustine ng mga kwentong ito ang antas ng gutom na sadyang di nalalayo sa fastfood fetishism?

Balikan natin ang kwento. May ilang giveaways rito na tila sinadya ni Julia upang maipakita niya sa atin ang konseptwal na pabalat ng kanyang pantasya. Senyales lamang ito na pilit niya tayong inuusog, gawa na rin ng sarili nating submission, sa pansarili niyang pantasya:

Hinahaplos niya ang basa pa rin niyang buhok ng bigla siyang mabangga ng isang matangkad na binata.
“Oh, sorry Miss!” agad nitong paumanhin.
Napatingala si Julia, at ng makita ang binata ay ngumiti siya. “Okey lang.”
Magkatabi silang tumayo doon, at sa loob-loob ni Julia ay para siyang kinikilig. Hindi niya inakalang makakakita siya ng guwapo doon.
Patingin-tingin ang lalaki sa paligid ngunit hindi man lang ito tumingin sa kanya. Lihim niya itong pinagmasdan. Wavy ang buhok nito na lalo pang gumaganda kapag nililipad ng malakas na hangin na dala ng ulan. Matangos ang ilong nito at may kapulaan ang mga labi. Ngunit ang pinakamaganda nitong asset ay ang mga malalalim nitong mga mata na kahit siguro sinumang babaeng makakita ay siguradong lilingunin itong muli. Kung tangkad ang usapan ay dehadong mas matangkad ito kumpara kina Benedict at Jasper, at maganda pa ang pangangatawan. Kung ito ang magiging boyfriend niya’y siguradong maiinggit sa kanya sina Lucy at Claire.

Nung sinuri ko itong mabuti, mukhang di nalalayo ang bawat paglalarawan sa isang mahigpit na saklaw ng white supremacy dulot na rin siguro ng amerikanisasyon ng mga pinoy. Isang hiling na makatagpo ng isang tila Zach Efron o Edward Cullen ay epekto lamang ng isang fantasy-infection na pinahahawa sa atin para magkaroon ng isang ganap na hubog ang ating magkakaiba (o sumasalungat) na visual framework ng pantasya.

Hanggang umabot sa punto na may sapat nang template ang espasyo ng pagnanasa na siyang hahanap-hanapin natin sa mga kwentong tulad nito: “As the space in which the desire is constituted (given its objects and so on), individual fantasy scenes invoke a pre-existing lack which fantasy covers up. It implies, manipulates and produces pre-ideological enjoyment structured in fantasy.” (Mass-produced fantasy, pp 4)

Kung babalikan naman natin ang ideya ng escapism kanina, bakit kaya ito ang nagiging tingin sa mga tagalog romance novels sa ngayon? Mangyaring nariyan siguro ang ilusyon ng kontrol, sa halaga ba namang 5 o 40 pesos nagagawa mong ihiwalay ang iyong sarili sa reyalistikong kondisyon ng lipunan at maglunoy muna sa pseudo-world na sinulat ayon sa genre ng romance. Ang escape baleng hinihingi rito ay isang klase ng pahinga sa ginagampanang katayuan sa buhay (o mangyaring social class na rin).

Pero kung sisilipin naman natin ang struktura ng lipunan at ikukumpara sa kumbensyon ng pantasya sa “The Promise”, malinaw na walang pagkakaiba. Ang danas ay parehas pa rin pati ang role-formation, lapat na lapat. Ang tanging pagkakaiba lang ay tila isang ekstatikong pagnanasa na kumapit sa anumang tatataliwas sa routine ng buhay, at dito nga papasok ang manipestasyon ng pag-ibig.

Gaya ng sinabi ko kanina, hindi ako naniniwala na isa siyang escape. Mas tama sigurong isipin na isa siyang maze. Isang disenyo na may malinaw na simula at katapusan pero may ganap na paglalaro sa gitna ng paglalakbay. Hindi ka papayagan siyempre ng tagalog romance novels na basta-basta tumakas, bibigyan ka siyempre n’yan ng mga dead-ends. Ang dead-ends na ito ay mismong tingin na pumapalibot kay Julia upang usigin siyang makahanap ng tuwirang daan palabas: “Fantasy fulfills not only the need for intersubjectivity. And answers the original question of desire. Not directly what do I want? But what do others want from me? What do they see in me? What am I to others?” (mass-produced fantasy, pp 5)

Kung babalikan si Julia sa kwento, merong bahagi roon na kailangan nilang magpanggap ni Leandro na magkasintahan sila upang mawitness ng kanyang mga kaibigan ang isang rite of passage para masabing kabilang pa rin siya sa kanilang grupo:

“O baka naman kayo na? Hindi niyo lang inaamin,” dagdag pa ni Claire.
Muling natulala si Leandro. “…Kami?”
“Yes,” Claire replied. “Di ba nililigawan mong kaibigan namin?”
Namula ng husto si Julia ng tumingin sa kanya si Leandro. Baka sakaling maintindihan nito ay lihim niya itong siniko sa beywang.
“Ah, yes. Oo naman.”
Nakahinga ng maluwag si Julia. Mabilis din naman palang makasakay si Leandro.
“Sinagot ka niya?” tanong ni Lucy.
“Siyempre.”
Tinadyakan ni Julia ang paa ni Leandro. “Hindi pa. Nagbibiro lang siya,” aniya at kunwaring kinurot si Leandro sa braso. “Ito talaga kung anu-anong sinasabi.”
“Hindi pa ba?” Leandro asked.
“Hindi ‘no.”
Natawa ang lahat sa kanila. “Mabuti naman at nakayanan mong ligawan yang kaibigan namin eh ang supla-suplada niyan,” ani Lucy.
“Sobra nga eh,” sang-ayon ni Leandro. “Kilay pa lang inaatrasan na.”
Muling nagtawanan ang lahat. Gustong magtaas ng kilay ni Julia ngunit pinigilan niya iyon dahil baka mas lalo siyang pagtawanan.

Sa antas ng pantasyang binibigay sa atin ng mga tagalog romance novels, importanteng puntuhin kung ano nga ba ang kalikasan nito at impluwensiya nitong maaaring iparating para sa mga mambabasa. Malay man o hindi, dapat mabigyang-sukat ang mga pagsukong ginagawa upang malaman ang tuwirang manipulasyon na hatid ng kumbensyong minamaniobra ng mga may-ari ng publishing houses.


Ang Imaheng Pabalat at Commodity Fetishism

Maganda rin sigurong usisain ang pabalat ng mga tagalong romance novels na naglalabasan ngayon. Tutal ang imaheng kinakalat nito’y isang uri rin ng wika. Isang panimulang wika na naghihikayat para sa mga taong bumili ng mga commodified fantasies na nakapwesto sa mga bookstores.

At dagdag dito, may katumbas rin kasing value ang exhibitionism ng bawat pantasya na pinapamalas ng mga book covers na ito. Sa antas pa naman ng conservatism sa ating bansa, nananatiling taboo pa rin ang pagnanasa kaya naman napaka-indibidwal ng oryentasyon (bilang panumbalik sa primitive principle) at tila isang pananadya para himukin kang tignan ang mga imahe.

Pero libu-libong imahe ang lumalabas taon-taon. At ang nakakatuwa pa r’yan ay halos pare-parehas lang ang kanilang template ng mga disenyo. Tila mass production talaga ng iisang imahe na kinakagat at swak sa panlasa ng mga pinoy. Isang homogenizing-element na kinakapitang maigi ng mga kapitalista upang magkaroon ng monopolyo sa isang pantasyang walang kumokontrol o nagma-may-ari.

Nung sinuri ko ang mga pabalat na ito, iisa lang ang aking naisip. Kung ako ang sasaglit sa national bookstore, para kunin ito sa rack at pagmasdan tila parang napansin ko na parang tumitingin ako sa salamin. May katumbas na mirroring effect ang imahe ng mga babae bilang kakatawan sa ‘yo sa mundo ng pagnanasa. Katulad marahil ng mga make-overs sa TV, meron din itong aspeto ng aesthetic transformation dahil yung babaeng nakikita sa pabalat ay sintesis lamang ng iyong pansariling submission sa nobela.

Pero kumpara sa simpleng repleksyon lamang, isa syang looking through the glass gaya sa Alice in Wonderland. Sadyang may linya pa ring naghihiwalay sa fantasy at realism pero sa halip na kasamang magbago si Alice, nanatili siyang arbitrator sa dalawang magkaibang mundo. Kaya bilang mambabasa, yung anyo ng “pagtapak” ay sinisimbolo lamang ng mga imahe sa pabalat. Hindi lamang siyempre imahe ng babae ang nakadikit, kung minsan marami yang klase: may lalake lang, may magkasamang lalake at babae, kung minsan wholesome, meron ding mapanukso.

Sa kabilang banda, matuturing bang isang uri ng commodity fetishism ang pagkahumaling pa lang sa pabalat? Maaari. Ang book covers kasi ng mga nobelang ito ay isang uri na kaagad ng label. Isang label tulad ng Bench o Mcdonalds. Bahaging pambenta sa mga librong ito ang packaging kaya naman maingat ang pagpapakita nila ng imahe lalo’t pulido ito sa panahon ng modernisasyon. “rational modernism gave way to a self-conscious and promiscuous play of images.” (excerpt buhat sa sit, watch, buy and think)

Ang hatid na fetish ng mga images ay senyales lamang ng mga tipikal na commodified percepsyons ukol sa hinihikayat na tingin sa sarili: Maganda, Mestiza, Mapang-akit at Misteryosa. Karamihan pa sa kanila’y nakangiti upang iparating sa, mababaw na antas, na nangungusap sa ‘yo ang mga pantansyang ito. At sa mas malaking lebel, nagbubunsod tuloy ito ng fetishism di lamang sa nobela, kundi pati sa publikasyon mismo. Kung masusustinte ng isang publishing firm ang pantasyang hanap ng bawat tao, di malayong titindi ang pundasyon ng tiwala ng mga tao sa nasabing publication. Tila isang malakihang seduksyon tuloy sa ilalim ng mass produksyon.

Pero paano naman ang ilang imahe na may pamilyar na hubog? Sa daynamikong panahon kasi tila patuloy rin na sumasabay ang pagbabago ng mga pabalat ng mga tagalog romance novels. May ilang adjustments, kumbaga. Kung dati rati’y mga kuha o painting ng mga di kilalang tao ang kanilang kinukuha, ngayon, may hinahalo na silang mukha ng mga artista.

Sa biswal na oryentasyon, malamang hindi na bago ang Hollywood complex dahil isa na rin siyang pantasyang biswal. Tila mas sinasadya siya ngayon kasi malaki ang pagkiling sa mga kasalukuyang visual culture. “Television is perpetuated with flows of detached and fragmented images, spectacle and semiotics that stimulate desire” (excerpt buhat sa sit, watch, buy and think)

Ang stimulasyon ay dulot ng empowerment at impluwensya kaya naman ang pangingibabaw ng kulturang Amerikano ay ginagawang bait ng mga publishers upang lubusang lumakas ang kanilang kita sa kanilang publikasyon. Nagiging instrumental tuloy ang fetishism upang mapadali ang isang maka-kolonyal na homogeneity pagdating sa pagpapantasya.

Ang Manunulat sa Edad ng (trans)Morality at Pulis-Panlipunan

May ilang manunulat na hindi nagpapakilala, nabubuhay sa pen names at meron din namang iba na tuwirang nagpapakilala. Karamihan sa mga manunulat na ito nabubuhay magsulat sa isang publikasyon at nakakapagproduce ng mahigit daang titulo sa isang taon. Ang isang tanong lang dyan, malay ba sila sa papel na ginagampanan nila tuwing pinupunan nila ang pantasya ng mga mambabasa?

Ang manunulat mismo ay kabilang sa lipunang tinuturing niyang audience. Importante ring malaman ang katayuan niya sa buhay, kung siya ma’y edukadong middle class o nasa mababang uri ng lipunan. Mahalagang malaman kung saang kultura siyang lumaki, o aling impluwensya siya nagpadala dahil tutulay ito sa kanyang sinusulat. Kung gaya sa mga pulis, sinisuguro nila na may nagpapanatili ng mga norms: “What affired here is a basically conservative ideology, the system of values and beliefs that revolves around the need to preserve things as they are so that society might survive.” (Reyes. 1991, pp 143) Malay man o hindi ang manunulat, dahil nakatali siya sa authoritarian convention na nilatag sa kanya ng mga may hawak ng imprenta tinuturing tuloy na lifeblood ng mga patakaran o norms ang mga pantasyang hatid ng tagalog romance novels. Isang poor girl na gustong magkamit ng isang rich guy, o baligtaran. Dalawang pamilyang tutol sa pagpapakasal ng kanilang mga anak. Peer pressure ng magbabarkada sa isang babae para magkaboyfriend. Ilan lang ito sa mga kondisyong nararanasan sa kasalukuyan. Nagpipresenta siya ng mga problema, gayundin nagpipresenta rin siya ng mga solusyon. Ang mga solusyon nga lang na kanyang naiisip ay hindi lalampas sa mga alam niyang perogatibo na hatid ng ating lipunang lunoy sa kapitalismo. Mag-asawa ng mayamang lalake. Kailangang makibagay sa mga sosyal. Kailangan kung magsalita, english.

Gaya ng panahon, ang lipunan ay nagbabago rin. Sa antas na tumutuloy tayo sa panibagong yugto at tila pumapasok tayo sa kulturang global, nagbabago na rin ang papel ng moralidad sa mga nasusulat na nobela. Bunsod na rin ng liberalism at paglawak ng threshold ng ating konserbatibong lipunan, nagiging protektor tuloy ng trans-morality standards ang mga nobelista.

Hawak nila kumbaga, ang kumbensyon ng tinging moral at sa kabilang banda, hawak din nila ang anti-thesis nito bilang siyang sukatan ng mga normatives sa ating lipunan. Ang isyu halimbawa ng pre-marital sex, short term relationships ay taboo lalo na sa panuntunang Kastila noon, pero dahil daig na sila ng mga amerikano ngayon, nahawa pati ang ilang patakaran sa lipunan. May isa sana akong halimbawa ukol sa isyung ito ng morality pero nasa anyo siya ng video interbyu. Sa Multiply ko bale siya napanood. Kalahok sa interbyu ang isang batikang tagalog romance novelist na si Maia Jose at ang kanyang mga interviewers ay mga estudyante ng Ateneo High school. (mapapanood ang interview sa maiajose.multiply.com)

Atenean: What defines a good writer?

Maia: I believe a good writer not only writes for himself or herself but to impart something…to somehow contribute to the betterment of the reader’s life…

Atenean: Where do you draw your inspirations from?
Maia: basically from my family.. usually they say romance novels are not relevant to life, but I always say that romance is relevant, and love will save the world. Why do I say these? Because the core of our society is family, right? The family springs from the love story between a mother and a father, and if the love story produces a sound relationship, it eventually produces a sound family.

Atenean: What social class do you write for? Why?

Maia: Everybody. I think love is the same, no matter what social class you belong to. The woman’s respect for male, and more importantly the males respect for females is an issue that cuts across social issues from A to D. Most of the readers of the local romance novels belong to the C, D market but I NEVER write down to my readers.


Konklusyon

Siguro nga hindi na maiaalis sa libangan ng mga pilipino ang mga tagalog romance novels. Patuloy pa rin nilang susubaybayan ang mga kwentong puno ng ideyalismo, prince charming at happy endings. Walang masama na malibang paminsan-minsan lalo na kung mahusay naman ang pagkakatahi ng kwento. Pero gayunpaman, mahalaga ring balikan kung bakit ka nga ba nahuhumaling tayo sa ganitong klase ng pagpantasya. Dahil dito, maganda na ring suriin ang relasyon ng pantasya sa kapitalismo. Upang lubusang makita ang pang-aabuso na ginagawa nila gamit ang isang aspeto ng ating sarili na maaaring kontrolin. Tama lang sigurong isipin na sa bawat hiling ng pantasya, may katumbas itong sukat ng kahinaan na nanggagaling sa ating mga sarili mismo.

Senyales na rin ng pag-amin ang pagtangkilik sa ganitong klase ng mga nobela. Ang sumailalim sa isang kumbensyon ng pagnanasa ay nagpapahiwatig lamang ng isang uri ng pagsuko sa isang pwersang tila humuhubog sa atin. Malinaw na sa panahon pa lang ng mga Amerikano, konkreto na sumailalim ang mga pilipino sa isang sistema ng artikulasyon. Nanatiling pasibo sa impluwensya ng pop culture kaya parating may dating na learned helplessness sa lahat ng pagtangkilik, walang sapat na pagkusa upang alamin ang nasa likod nito.

Pulitikal din ang pagpili sa babae bilang bida sa mga kwento. Kung babalikan ang mga suring psycho-analisis, may kaugnayan talaga ang babae sa kanyang mga romantic fantasies. Sa mas kilalang palasak, emosyonal kung tawagin ang mga babae, may bias kumbaga sa mga intimate na relasyon kaya naman tila nurturing ang papel ng babae bilang nagtutulak sa ating mga pantasya. Sinasalamin nila ang ating mga saloobin, takot at sabik sa pagnanasa na handa niyang kontrolin.

Lumalabas tuloy na imbes na salamin, isang uri ng droga ang mga naglalabasang nobela dahil sa hatid nitong epekto sa mga mambabasa. Dahil walang tila na pagkakaiba ang mga kwentong lumalabas, parang repetisyon lang ng mundong hinubog ng kumbensyon kaya naman sapat nang isipin na iikot lamang ito sa hilam ng fantasy-addiction na siyang binibigay ng mga kwentong ito.

Mga Sanggunian


Benitez, Francisco. “Educational Progress in the Philippines” The Institute of Pacific Relations: Manila. 1931

Cornejo, Miguel. “Commonwealth Directory of the Philippines” N. P. Manila. 1939

Cruz, Jose Esperanza. “Ang Pahayagang Tagalog”. Bureau of Printing. Manila. 1983

Eagleton, Terry. “Criticism and Ideology”. New Left Books. London. 1976

Heart, Garnet. “The Promise” Your Story Haven. Copyright 2008.

Reyes, Soledad. “The Romance Mode in Philippine popular literature and other essays”. De La Salle University Press: Manila. 1991.

Lee Chua, Queena. “Do Pinoys Read at All?” Inquirer.net. http://showbizandstyle.inquirer.net/lifestyle/lifestyle/view/20071125-102960/Do_Pinoys_read_at_all%3F

“Pinoy Pop Literature: Romansang Tagalog”. http://fil.wikipilipinas.org/index.php?title=Pinoy_Pop_Literature:_Romansang_Tagalog

“Lit Actually”. http://www.oovrag.com/essays/essay2005d-2.shtml. 2005
“Zombie Economy”. www.naughtthought.wordpress.com/2007/05/17/zombie-economy. 2007
“Sit, Watch, Buy and THINK: Sex and the City, Style, Consumerism and Gender”. 2008 http://iblogmedia.wordpress.com/2008/06/07/sit-watch-buy-and-think-sex-and-the-city-style-consumerism-and-gender/
“A Mass Produced Fantasy in Commodity Culture: A Reading of Zizek and the Contemporary Romance Novel” culturalstudies.ca/proceedings 04/pdfs/downey.pdf

Mula sa katawan tungo sa Sukat
Sisimulan muna siyempre natin ang pagsusuri sa katawan at kapangyarihang dala nito. Palibhasa mababakas na sa ilang mga pagsusuring ginawa sa queer theory sa nagdaang taon, mapa ang kadalasang turing sa katawan. At kung tutuusin, political map pa nga.
Kaya kapansin-pansin tuloy ang hiling ng diresyon sa pagbagtas sa bawat parte ng katawan tulad ng paa, pwet, tyan, tite o kamay upang mausisang maigi kung aling daan, highway o overpass matutukoy ang gusali ng sexual identification upang higit na makilala sa mas konkretong pamamaraan ang pagkabakla, ang paghugot sa objective reality kumpara sa mga lumilitaw na subjective discourse tulad ng hinala at suspetiya na sadyang nagpapalabo sa construct.
Kaya naisip kong usisain ang lapit ng sukat ng katawan sa konsepto ng pagkabakla sa relasyonal na antas upang ipamalas ang mga ebidensyang makapagsasabi na gaya nga sa mga diskurso ng ilang mga kritiko na tila bumubuo ang mga bakla ng isang komunidad. O baka naman lipunan ang tila lumalayo sa kanila dahil ang pulitika ng “outing” ay isang subersyon sa kanilang social formation. Marking territories, kumbaga.
Ngunit bago tayo tumungo dyan sa mas malaking diskurso, unahin muna natin siyempre ang pribadong batayan ng sukat. Pagdating kasi sa sukat, malamang konkreto lahat dapat ng mga detalye. Hindi sa tinataboy ko na ang subjective na pamantayan dahil di malayong relatibo din siya sa pagsusuri gayunpaman iba ang denotasyon ng relatibo (relative) sa pangangailangan (need) kaya sa ngayon uunahin ko muna ang kinakailangan upang sapat na maanalisa ang anyo ng pagkabakla.
Kaya isa marahil sa mga basis ko ay sukat dahil may kaukulan itong physical value na higit na magpapaliwanag halimbawa sa pagkakaiba ng kulay blue sa green o ang number 3 sa 26. Ang scientific na lapit tulad nito ay magsisilbing pruweba o kung hindi ma’y blueprint sa diskurso ng pansariling identipikasyon.
At ilan syempre sa mga sukat na susuriin ko ay batay sa mga kwentong nabasa ko sa bagong labas na Ladlad 3. Tutal nagawa naman sigurong sukatin ang unang dalawang limbag (Ladlad 1 and 2) sa mga distinct parameters tulad ng class at kultural na relatibo kaya’t magpopokus muna ako sa mas basic na domain, kung saan maaari silang primary factors ng paghihiwalay, pagbubukod at pag-uuri:
a) Sa haba
b) Sa lapad
c) Sa bigat
d) Sa bilang
e) Sa temperatura
f) Sa hugis
g) At sa tekstyur
Gaya na lamang sa kwentong “Boyscouting” ni Michael Andrada na tila nagsasalaysay ng mga sexual adventures ng isang bakla sa estilong enumeration. Mababakas na tila importante para sa bida ng kwento ang isang aspeto ng haba ng tite upang ilapat maigi sa kanyang sekswal na kagutuman o libog: “Nadismaya ako sa liit ng kanyang alaga. Mga dos lang ‘ata. Masuwerte na siya kung umabot ‘yun nang 2.5 inches naman syempre. Akalain ko bang ganun ‘yun? Kung gaano siya katangkad, ganun naman kaliit ang kanyang pototot.”
Lumalabas tuloy na kritikal ang haba at tila may umuusbong na standard sa pagitan ng interaksyon ng mga bakla, mapa-sekswal man ito o simpleng biruan lamang. Importante, halimbawa, na otso o nuwebe ang kargada ng isang lalake kumpara sa dos o tres dahil may kakabit siyang tendensiya ng pagtanggap o pagtaboy ng kanyang sexual partner o kalaguyo. Palibhasa kasi ang phallus ng tite ay simpleng marka ng pagkakaiba o batayan ng kapangyarihan (power differences) sa pagitan ng mga lalake (Weeks 1985, 143) tuloy mapapansin ang pagiging relatibo ng kapangyarihan sa samahan ng mga bakla kaya’t kung minsan o kung hindi ma’y sa lahat ng oras, nagiging batayan ang haba sa pulitika ng relational dynamics kung sino ang nangingibabaw at sino ang pumapailalim, kung sino ang lumuluhod, at sino ang niluluhuran.
Nagiging isyu rin kung minsan sa mga bakla ang bilang ng kanilang nakakarelasyon at sa oras na ginugugol nila sa bawat isa. Kadalasan mas marami (quantity) pero mas maikli (quality) naman o short-term ang haba ng bawat relasyon. Dito marahil masasabing ang phallus ay hindi lamang simbolikal na bagay tulad ng tite, maaari siyang ilapat sa anyo ng bilang. Isa yan sa mga napansin ko habang binabasa ang “Inches” ni R. Zamora Linmark na pawang pagtalakay sa short term relationships ni Vince kumpara sa struggling relationship niya kay Dave: “The men in Vince’s love life… Seth Kahanu: four months if you don’t count the two months they dated…Russel Tanaka: one year, on-and-off plus a three-month trial engagement period…if fuck buddies count then count the three months with Albert Kekoalani Ching…”
At dahil kung minsan payabangan pa ang labanan n’yan, nagiging kolektibo tuloy ang antas ng kapangyarihan at kumbaga sa panahon ng kolonyalismo, mas marami kang nasakop, mas makapangyarihan ka. Pero hindi sa lahat syempre ng pagkakataon ay ito ang facet ng gay relationships na tututukan, tama lang na daynamiko siya gayunpaman sinusuri siyempre ang bawat phase.
Gayundin, mababakas sa bawat phase ng pagkabakla ang isang katangi-tanging aspeto ng gutom sa antas ng biswal na persepsyon. Nakakatuwang isipin tuloy kung minsan kung papaanong diktahan ng pornography ang batayan, kumbaga, ng masarap na ulam gaya halimbawa ng mga fetishisms sa mga hunks, ebony, trannies, chubs, daddies o twinks.
Kaya marahil kadalasan ang mga close-ups sa mga bahagi ng katawan sa mga M2M videos ay nagbubunga mismo ng sukatan ng sekswal na kagutuman. Nagiging malinaw, kumbaga, ang hugis o tekstyur sa mga bahagi ng katawan na magiging sagot sa kalam ng libog.
Halos lantad ang mga ‘yan sa mga kwentong nabasa ko sa Ladlad 3. Gayunpaman, hindi ko siya inaalisa sa konteksto ng erotika, sinusuri ko siya sa aspeto ng kategorisasyon o pamimili at paghahanay dala ng pansariling disposition gaya na lamang ng kwentong “Kotong” ni Paul G. del Rosario na tumatalakay sa pagkahumaling ni Gilbert sa pangangatawan ng sexy star na si Leandro Baldemor: “Ang mabibilog at siksik niyang mga braso, ang buo at malapad niyang dibdib, ang maliliit at angat niyang utong, ang kanyang aring bakat na bakat, wari ba’y nais nang umigkas sa loob ng kanyang brief.”
Ang pribadong sukat ng biswal na persepsyon tulad nito ay gaya ng sinabi ko isang paghahanay o social categorization. Tuloy nagiging mas mabusisi, halimbawa, ang pamimili gamit ang sariling panukat kung sino ang tatanggapin at kung sino ang isasantabi sa konteksto ng gay relationships. Kaya marahil sa mga sexual adventures ng mga bakla at sa paghahanap ng mga partners, sadyang mas particular ang mga physical values lalo’t nauuso pa ang eyeballing o gay blind dating sa mga bars o events.
At tutal nasa antas na tayo ng paghahanay, maigi na rin sigurong talakayin natin ang pulitika ng lapad. Palibhasa lagi kong pinagtataka kahit noon pa ang isyu sa mga bakla ang sikip ng butas ng pwet o luwag nito. Senyales kasi sa mga bakla na kapag masikip pa ang butas ng pwet mo, birhen ka pa. At kumbaga sa espasyo, wala pang nagma-may-ari.
Tuloy kapag maluwag na ang butas ng pwet kadalasan inaayawan o di sineseryoso palibhasa humihina ang antas ng kapangyarihan kapag lantad na marami itong pinagsilbihan. Kaya malamang sa sikip ng butas masusukat ang potensyal na submisyon sa kapangyarihan at papasok din marahil sa diskurso ng pagiging biktima na tutulak sa kanya papasok sa social formation ng kabaklaan. Gaya na lamang ng sextrip ni Arnold sa kwentong “Lalake” ni Honorio Bartolome de Dios na pilit pinapatuwad ng isang lalake gayunpaman may takot siyang magpatira sa pwet kaya lalong nanlaban yung lalake at ginamitan pa siya ng dahas: “Puta pare, bad trip ka naman. Sige, dapa! Gusto mo pa pinupwersa. Hwag kang mag-alala, lalagyan natin ng pampadulas. Pilit idinapa ng lalaki si Arnold. Nanlaban si Arnold pero umiikot na rin ang paningin niya. Walang lakas ang tuhod at braso niya para manlaban. Nagmakaawa si Arnold. Nagpaubaya si Arnold. Naramdaman niya ang sakit, ang hapdi, parang lalabas ang tae niya. Muling nagmakaawa si Arnold. Sinubukang tumayo pero mabigat ang pagkakapatong ng lalaki sa likuran niya…”
Isasalaysay ko na lang siguro ang aspeto ng bigat at temperatura sa isang mas personal na karanasan. Mahigit dalawang taon na siguro buhat ngayon ang huling punta ko sa fitness first gym. Sakto din sa mga panahong ‘yon nauso sa mga bakla ang magpalaki ng katawan kaya araw-araw tadtad ng bakla ang gym na pinupuntahan ko. Tuloy yung kaninang pamantayan sa haba ng tite, nadagdagan pa ng aspeto ng bigat kung maskulado ka ba o hindi. Kaya habang tumatagal tuloy, mas nagiging spesipiko ang mga rekisito upang lubos na makilala at matanggap sa mundo ng bakla.
At di pa dyan natatapos siyempre, kadalasan bago ako maligo sa gym, dumadaan muna ako sa sauna para magpapawis. Di ko tuloy lubos maisip na ang simpleng pagpapawis, o labis na pagtaas ng temperatura ng katawan, ay relatibo sa kalam ng libog ng mga baklang kasama ko. Isa rin yan sa mga naobserba ni Alvin tan sa kanyang essay na hot, hot, hot: gays and saunas:
“The appeal of saunas also lies in their promise of naked men, murky corners and sweaty action. In fact, saunas are fast replacing the local swimming pool and gay bars as the cruising hotspot for gay men throughout Asia. As proper sauna etiquette requires the shedding of one’s clothes for hygiene purposes, being in a sauna often causes one to shed one’s inhibitions. Immersed in a literal “penis gallery” and surrounded by glistening torsos and towel-clad bulges at every corner, one would be “hard-pressed” to find another source of eye candy as appealing as the sauna.”
Sadyang domino effect lang ang naiisip ko ngayon tuwing iniisip ang aspeto ng bigat kanina. Tutal nakakawil din siya sa kapangyarihan kasi ang pagsasabuhay ng katawang napapanood lamang sa mga porno ay pag-aaktwal ng pantasiya at pagsasabuhay ng pigura bilang dominanteng paradigm na kayang magdikta sa diskurso ng kabaklaan. Gayunpaman gaya ng ibang values, hindi ito absolute. Variable lamang maituturing ang phase na ito ng pagpapalaki ng katawan pero kahit gaano pa ‘to ka-dynamic, nararanasan pa rin siya at nagagawang ipataw as standard sa pagitan ng mga bakla.
Mababakas na kanina ko pa siguro binabanggit ang salitang kapangyarihan. Kasi palagay ko may malaki talaga siyang papel sa lapit ng sukat kaya naisip ko na marahil ito ang tumatawid buhat sa personal domain tungo sa mas malaking diskurso tulad ng lipunan na sadyang pasok sa pagsusuri ng sekswalidad sa “Sexual Matters” ni Robert Padgug: “sexuality properly belongs to an identifiable private sphere, it slips over, legitimately or more usually, illegitimately, into other spheres as well…”
Kaya ito, kumbaga, ang nagta-translate sa identipikasyon ng sarili gamit mismo ang panukat na maaaring humulma sa ating lipunan.
Dagdag pa ni Roger Lancaster sa “That We should all Turn Queer?”: “A value is produced, circulated, and reproduced in sexual transactions between men.” Posible kaya na ang value na tinutukoy ni Lancaster ay may kinalaman sa sukat tutal mayorya sa interaksyon sa pagitan ng mga bakla sa Pilipinas ay kadalasang ganito ang imperatibo. Kung gayunman, malinaw pala na bumubuo ang mga bakla ng isang social normative, maging malay man sila o hindi.
Pero sa kabila nito, magiging pulitikal tuloy ang argumento ng ‘outing’ palibhasa dapat isa itong subersyon sa moral at social conventions. Kung ganun, hindi pala. May sukat din pala silang binuo at sinusunod tulad ng lipunan natin.
Isang magandang halimbawa siguro rito ay ang pagsasangay-sangay ng relihiyong katoliko sa Pilipinas. Sa mga nagdaang dekada kasi umusbong ang iba’t ibang mga pribadong grupo tulad ng Dating daan, El Shadai o Jesus is Lord. Iisa lang ang Diyos nila siyempre pero iba-iba pa rin ang kanilang mga normatives. May kanya-kanya silang paraan ng pagmimisa, pagsesermon at pagdadala ng mga ritwal na sadyang ginagawa lamang ng kanilang mga tagasubaybay. Iba-iba ang sukatan upang mapanatili ang pagkakaiba sa bawat grupo pero lahat sila, kung tutuusin, ay nakasukob lang sa iisang payong. Kaya nga naging malinaw para sa akin ang tila paghihiwalay ng mga bakla gamit ang pinaka-microscopic na batayan na halos ginagamit sa lahat ng diskurso.
Bukod dito, gusto ko rin sanang talakayin ang tingin ni Rommel Rodriguez sa naunang dalawang limbag ng Ladlad (1&2) sa kanyang sanaysay na “Sa Pita ng Laman” tutal relatibo din ang kanyang pahayag sa aking pananaw dahil may kaukulang papel ang kapangyarihan sa sukat ng komunidad at reyalidad na pinilas ng mga editors, na sina J. Neil Garcia at Danton Remoto: “May ilang pananaw o pagtingin na ang dalawang antolohiyang ito ay representasyon lamang ng burgis na bahagi ng mga bakla sa lipunan, kung representasyon man itong matatawag. Karamihan sa mga kuwento, tula, dula at sanaysay ay tumatalakay lamang sa mga karanasan ng mga bakla sa panggitnang-uri ng lipunan o middle class.”
Kung papansinin man sa ganitong antas ang pagsusuri ng Ladlad, di malayong kahit ang bagong labas na Ladlad, ang Ladlad 3, ay may bahid din ng pagka-burgis. Kaya’t dudugtungan ko na ang kaninang isyu kung positibo o negatibo man ito, dahil sa palagay ko negatibo siya kasi gaya ng sinabi ko ang antas ng kapangyarihan o karamihan sa mga nagdidikta ng mga norms ay kabilang mismo sa middle class kaya’t ang sukat ng nasabing mayorya ay mas malaki sa inaasahan.
Maaaring ang representasyong hinihingi ay pigura lamang ng umiiral na opresyon na mismong nakapaloob sa diskurso ng mga bakla. Isang ebidensiya siguro diyan ang malaking epekto ng internet sa pag-unlad ng nasabing komunidad. Kaya likas na mas napadali ang implementasyon ng mga nasabing societal normatives sa middle class kaya sa ganitong sukat ng kamalayan madalas nahuhugot ang mga kwentong naililimbag sa mga libro tulad ng Ladlad.
Isang halimbawa ng website na aking sinasabi ay guys4men. Isa marahil ito sa pinakamalawak na gay dating service and community sa Pilipinas. At sa forums page nito madalas nagkakaroon ng interaksyon sa pagitan ng mga bakla at dito hinihikayat kung minsan ilatag ang kani-kanilang mga rekisito at batayan ng sukat:
Dito pa lang makikita na agad ang paghahanay ng mga bakla at pagtalakay ng kani-kanilang mga sexual desires na tila may iba’t ibang antas din. Sa ganitong lagay masasabi ko na magiging mabilis ang disiminasyon ng kultura tutal ang gamit mo lang ay computer at internet connection. Kaya’t ganun din ka-temporal at daynamiko ang bawat batayan ng sukat dahil kahit sinoman pwedeng maglatag ng kanya-kanyang pamantayan araw-araw.
Ang sadyang nakapipinsala lang sa virtual space ay maaaring mawalan ng saysay o relatibo ang naturang kultura ng Pilipinas tutal ito’y umiikot lamang sa mas maliit na domain, ang pribado kaya’t sang-ayon din ako sa sinabi ni J. Neil Garcia sa kanyang panimula sa Ladlad 3 na: “the implications of this sociological model are pretty troubling, for with the progressive obsolescence and weaking of our natural culture, the local ground in which filipinos really and inevitably exist becomes an increasingly easier prey to global incorporation and “erasure”. On one hand, the virtual component of globalization is largely a matter of technology, and may therefore be seen as essentially neutral.”
Sabihin man nating may krisis sa kultura, hindi naman ito siyempre mahahanapan agad ng sagot. Mapagpalaya man ang ginawa ng mga bakla na lumabas sa sinasabing social formation na umiiral sa kasalukuyan, gagamit at gagamit pa rin sila ng mga batayan o sukat para maging malinaw ang kanilang role sa ginagalawan nilang komunidad.
Kahit pa sabihing may positibong pakiramdam ang naihahatid ng paglalaladlad, ngunit ito’y temporal lamang parang nagdaos ka lang ng Birthday party at kinabukasan babalik ka na ulit sa hamon ng pagpasok sa panibagong social formation gamit ang mga panukat buhat sa pinanggalingan mong lipunan.
Ang tanong, magagawa rin kayang bagtasin ng Ladlad ang tatlong aspeto ng pagkukuwento gaya na lamang ng isinaad sa “The Modernization of Gay and Lesbian Stories” at makabuo ng isang matibay na framework ng malawakang representasyon upang mausisang maigi ang microcosm gamit ang mga panuntunang ito:
a) Identity stories telling who one is
b) Political stories telling where one is going
c) Cultural stories that weave the gay life into the fabric of the social
Di tuloy mawala-wala sa iniisip ko na habang sinusuri ang Ladlad gamit ang sukat mas lumiliit tuloy at nagkakaroon ng sapat na hugis ang kabaklaan. Pero alam ko sadyang restriktibo ang pag-aanalisa lamang sa mas objektibong pananaw ganunpaman hindi rin maiaalis na sa bawat objective value na ating nasusuri, mas nagiging malinaw tuloy ang mga pagtawid natin mula sa microcosm tungo sa macrocosm at vice-versa.
Nagiging malinaw, halimbawa, ang papel ng katawan sa pagtuklas natin sa mas malawak na interaksyon sa pagitan ng mga bakla at ang crucial na daluyan ng kapangyarihan na siyang pumapagitna at nagiging pamantayan ng sukat sa isang umuusbong na diskurso.

Mga Sanggunian
Stein, Edward. 1990. Forms of desire: sexual orientation and the social constructionist controversy.
New York: Garland Publishing, Inc.
Fuss, Diana. 1991. Inside/Out: Lesbian, Gay theories. New York: Routledge, Chapman and Hall, Inc.
Moscovici, Claudia. 1996. From Sexual Objects to Sexual Subjects. New York: Routledge.
Rodriguez, Rommel. 2003. “Lampas sa Pita ng Laman: Mga imahe at talinhaga tungo sa Kamalayan
At kritisismong bakla” nasa Tabi-tabi sa Pagsasantabi inedit nina Eugene Evasco, Roselle Pineda at Rommel Rodriguez. Quezon City: University of the Philippines Press.
Evasco, Eugene. 2003. “Ang Umuusbong na Panulaan, ang Kilusang Mapagpalaya, at ang
Pagpapaunlad ng Wikang Pambansa.” nasa Tabi-tabi sa Pagsasantabi inedit nina Eugene Evasco, Roselle Pineda at Rommel Rodriguez. Quezon City: University of the Philippines Press.
Garcia, J. Neil at Remoto, Danton. 2007. Ladlad 3. Pasig City: Anvil Publishing.
Garcia, J. Neil at Remoto, Danton. 1996. Ladlad 2. Pasig City: Anvil Publishing.
Garcia, J. Neil at Remoto, Danton. 1994. Ladlad. Pasig City: Anvil Publishing.
Nagel, Thomas. 1969. Sexual Perversion sipi mula sa Journal of Philosophy. LXVI: 5-17
Murphy, Timothy. 1994. Homosex/ Ethics sipi mula sa Journal of Homosexuality, 27, 3-4. Binghamton, New York: Hayworth Press, Inc.
Lancaster, Roger N. 1995. “That we should all turn queer?: Homosexual stigma in the making of
Manhood and the breaking of a revolution in Nicaragua” mula sa Culture, Society and
Sexuality. United Kingdom: Routledge Publication.
Padgug, Robert. 1979. “Sexual Matters: On conceptualizing sexuality in History” mula sa Culture,
Society and Sexuality. United Kingdom: Routledge Publication.
Simon, William and Gagnon, John. 1984. “Sexual Scripts” mula sa Culture, Society and
Sexuality. United Kingdom: Routledge Publication.
Duggan, Lisa. 1994. The Discipline Problem: Queer Theory Meets Lesbian and Gay History sipi
Mula sa GLQ: A Journal of Lesbian and Gay studies, Vol. 2
Duggan, Lisa. 1994. Queerting the State sipi mula sa Social Text 39.
Duggan, Lisa. 1992. Making it Perfectly Queer sipi mula sa Socialist Review. Duke Universtiy Press.
Weeks, Jeffrey. 1985. “Sexuality and the Unconscious” nasa Sexuality and its Discontent.
London: Routledge Publication
Plummer, Kenneth. 1995. The modernization of gay and lesbian stories mula sa Telling Sexual
Stories. New York: Routledge Publication
Tan, Alvin. 2001. Hot, hot, hot: gay and saunas. Fridae
Forums page. Guys4men. 2008.

Cyborg She: Ang bitag ng Pormulasyon at ang pulitika ng Oras at Panahon sa Pag-ibig

Jiro (Koide Keisuke) is just an ordinary college student with the most mundane of existence until one day 'She' (Ayase Haruka) shows up. With her large unblinking eyes and silver bodysuit, She walks into his lonely life and heart on his birthday, and turns his world upside down. A cyborg from the future, She was sent back in time by her creator, Jiro of the future, to protect present-day Jiro from a shooting that would have crippled him for life. For Jiro, having a beautiful, if slightly rough cyborg around is mighty handy, as She uses her super powers to save lives and get Jiro to class on time. Jiro gradually falls in love with this cyborg who develops human emotions, but She knows something about the future that he doesn't. (asiancue.com, 2008)

Ang Pormula sa epidemya ng pag-ibig

Taliwas sa mga napapanood nating romantic comedies (asian man o western) sa sinehan, tv, online o pirated dvds SA TOTOONG BUHAY, walang pormula ang pag-ibig. Madalas, ang iba sa atin, na sobrang kumbinsido sa mga napapanood na pormula ng mga nakakakilig na set-ups, gagayahin nila ngayon (unconsciously o mas malala consciously) ang psychosis ng mga characters at tila ididirek at ilalatag ang sariling love story na tila may beginning, middle and end. Lahat naman siguro, guilty sa puntong ito. Hwag ka nang magpanggap, aminin mo na.

Sa isang banda, Lahat naman siguro sa atin nakaranas nang magkacrush, magkaroon ng first love o unrequited love (aray). Kung minsan pa nga di maiiwasang magsabay-sabay sila sa isang bagsakan tuloy ang dating love story naging horror movie na pala. Pero kung nasa lugar ka talaga ng nagpapansin sa crush, based on personal experience, magmumukha ka talagang tanga na naghahanap ng idiot board o kahit anong directorial script para lang mapaganda ang desenyo ng iyong delusyon este pelikula. Mababaliw ka ngayon kaiisip at kahahanap sa konsepto ng “the right timing o moment”. Mabibiktima ka ngayon ng mga (pakiramdam mo) double meaning na mga sulyap ng crush mo. Kukulitin ka ngayon ng mga nakakakilig na eksena niyong dalawa na ini-imagine mo habang nakahiga sa kama.

Pero sa kabilang banda naman, walang duda lahat yan may pinag-angklahan. May basehan, kumbaga. Hindi man sa antas ng paghahanap ng lohika sa isyung bakit ka na-inlove, bagkus, sasadyain mo ngayon at bibigyang pokus ang ideyang alam mo nang in-love ka pero ano nang gagawin mo ngayon. Kaya sa aspeto ng pagiging aktib sa LOVE, nagnanais ito ng sapat na galaw (movement) at theoretical framework upang mabuo ang ninanais mong picture-perfect na relasyon (a-wow). Higit na karamihan sa atin (kabilang na ako siyempre) may framework nga pero sadyang pasibo naman, puros cerebral at salat sa galaw. Malamang mas kilala natin ito sa mga magagaling ngang mag-advise sa love pero ang sarili nila pala ay hopeless case rin. Come on.

Kaya dito ngayon, papasok ang formula. Sa mathematics o chemistry, ginagamit ang formula para may batayang outline ka sa pagsagot ng mga problem sets. Sadyang mahina ako sa math at chem, kaya di ko na huhukayin pa ang teknikal na aspeto ng formula. Sa medisina naman ginagamit din ang formula sa pagbibigay-lunas sa mga sumusulpot o matagal nang sakit.

Sa lagay ng Cyber She at diseminasyon ng pormula ng pag-ibig sa pop culture movies, may epidemiya nga ba tayong pilit hinanahapan ng lunas o nilalatagan ng disenyo upang, gaya ng global technological advancement, mahanapan agad ng agarang solusyon na sasapat marahil sa isang kulturang parating nagmamadali. Pinadali, halimbawa, ng texting ang komunikasyon natin sa isa’t isa, ganito nga ba ang commercial ideyolohikal by-product na gustong iparating ng mga pelikulang ito: Sundin mo ang pormula at tiyak makukuha mo siya (pag hindi magpakamatay ka na) Ganito na siguro ang naiiwang bakas sa akin habang pinapanood ang pelikulang Cyber She.

Sa aspeto ng Memorya at ang pulika ng oras at panahon

Simple lang kung tutuusin ang kwento ng Cyber She. Mas kilala natin marahil ito sa ating personal na ideya ng unrequited love o greatest love of all time. Pamilyar (o kung hindi man cliché) na rin siguro ang pagtatambal ng iba’t ibang elemento na sadyang napanood na natin o nabasa: babae sa lalake, kapatid sa kapatid, babae sa babae, aso sa babae, robot sa lalake, atbp. Pero mahusay naman ang handling sa premise ng pelikulang ito at naiparamdam ang pagiging relatibo ng pagmamahal sa alaala.

Siyempre di mawawala ang mga nakakakilig na eksena. Mga nakakatawang sitwasyon na pansin ko’y slapstick sa kabuuan. Ebidensiya lamang na nakalapat pa rin ang pormula na sadyang effective kung pagbabasehan ang entertainment value nito. Ang nakamamangha lang sa buong disenyo ng pelikula ay ang gamit ng oras at panahon sa pagdidiskurso natin sa LOVE.

Di linear ang naratibo ng kwento. Tila may esensiya siya ng aktong pagbalik-parito ng ating alaala tuwing tayo’y nag-iisa, nagmumuni-muni o bumibiyahe sa kalsada. Binaklas niya ang beginning, middle and end paradigm upang maipakita na walang sapat na lohika ang ayos ng isang alaala. Walang duda na may paglalaro sa estilo ng pelikula upang di mahulog sa bitag ng “ay napanood na namin yan”, “masyadong flashy” o mas malala pa “nagsayang lang ako ng oras” sa pisikal na antas ng panonood. Pero sa likod ng lahat ng ito, sa personal na antas, may naitawid ba ang pelikula sa akin upang lumabas sa mababaw na paglalarawan sa desenyo nito?

Ganito. Buhat nang mabasa ko agad ang tema ng pelikula na “love is memory that surpasses time and space”, napangiti na lang ako. Matagal ko na kasing nariririnig ang mito na hwag pagsasabayin ang utak sa puso, at kung may uunahin man, utak dapat. Sa Cyber She, nagawa nitong bigyan ng tibok ang memorya ng ating utak. At bukod dito, naging tulay ang metapisikal na memorya sa isang distansiyang layo ng utak sa puso at iniiwasang hanapan ng rasyunal na ayos buhat sa estetika ng oras o panahon. Palibhasa may mga ginamit ding elemento tulad ng time machine at iba pang science fiction devices upang iparating na walang imposible sa kwento. Sa katunayan, punom-puno ng positibong posibilidad ang pelikula lalo’t nakasentro pa ito sa love.

Sa totoo lang, likas na may hangganan ang buhay ng tao. Paglabas mo lang ng bahay, hindi mo masasabi kung mabubundol ka ng pedicab o mastroke sa katabing may putok. Memorya lang ang tanging-iwas aksidente habang buhay ka. Kahit pa, halimbawa, nagka-amnesia ka hindi naman siya totoong nawawala. Nababaon lang. Kaya isa na rin marahil sa magandang naipamalas ng pelikula ay ipakitang lapat na lapat ang imposisyon ng kapangyarihan ng isang memorya na titindig sa kahit anong panahon.